وب 3.0 و پزشکی

در شرايطي که هنوز در کشورمان به درستي متوجه ارتباط اينترنت و پزشکي در مرحله وب 1.0 نشده‌ايم کم‌کم در مجلات و وبلاگ‌ها، سر وکله نوشته‌هايي در مورد وب 3.0 و پزشکي نمايان مي‌شود.

مجله معتبر BMJ در آخرين شماره خود مقاله‌اي دارد با عنوان وب 3.0 و پزشکي.

نويسنده اين مقاله از اين‌جا شروع مي‌كند كه سال قبل در ايام کريسمس، وبلاگ‌هاي پزشکي و تغذيه، موضوعات داغي براي بحث و تبادل نظر بودند و همه درباره راه‌هاي جديد انتشار محتوا در قالب‌هاي وب دويي مانند ويکي‌ها صحبت مي‌کردند ولي حالا بايد درباره وب 3.0 صحبت کرد. اخيرا يک نورولوژيست، استعاره جالبي به کار برده است.

او نوشته است که ارتقاي وب گرافيکي سال‌ 1995 به وب اجتماعي اواخر سال 2007 و شكل‌گيري وب 2.0، قابل تشبيه به تکامل مغز است. وب 1.0 و 2.0 را مي‌توان در مقام مقايسه با وب 3.0، شکل‌هاي روياني فناوري دانست. وب 3.0 راه‌هاي ارتباطي بهتري براي دستيابي به اطلاعات توليد شده،‌ ايجاد مي‌کند و ظرفيت بيشتري براي پردازش شناختي اطلاعات دارد.

اما وب 3.0 چيست و چرا معنايي ناميده مي‌شود؟ گرچه اصطلاح وب 3.0 و وب معنايي به جاي هم استعمال مي‌شوند ولي مفهوم اندک متفاوتي دارند. اين 2 اصطلاح به صورت مکمل هم، نماهايي از وب جديد به دست مي‌دهند.

معمولا وقتي مي‌خواهيم درباره رويداد بزرگ ديگري که در وب شاهدش خواهيم بود، صحبت کنيم، از اصطلاح وب 3.0 استفاده مي‌کنيم. يک ويژگي مهم وب 3.0 اين است که گفتگوي بي‌واسطه کامپيوترها را با هم ممکن مي‌سازد و آنها را قادر مي‌کند که کارهايمان را انجام دهند.

يک ويژگي ابتدايي وب 3.0 استفاده از متاديتاها يعني «اطلاعاتي درباره اطلاعات» است. چنين چيزي وب را به يک پايگاه داده‌هاي بزرگ مبدل مي‌کند و آن را هماهنگ با PubMed -يکي از مورد اعتمادترين مجموعه‌هاي کتابخانه‌اي- سازماندهي مي‌کند. اما اصطلاح وب معنايي نخستين بار به وسيله يک متخصص مورد اعتماد اينترنت يعني سر تيم برنزلي در مقاله‌اي در مجله ساينتيفيک امريکن ابداع شد. او ابراز نظر کرد که براي توصيف معني و مفهوم اسناد در وب آينده، آنها بايد حاشيه‌نويسي معنايي شوند.

کتابداران پزشکي عقيده دارند که بايد راه‌هاي بهتري براي دسترسي به اطلاعات ابداع شود. نويسنده مقاله BMJ از قول همکارش نقل قول کرده است که ما به موتورهاي يابنده اطلاعات نياز داريم و نه موتورهاي جستجو.

در حال حاضر ما با يک سرريز اطلاعات روبه‌رو هستيم و پيدا کردن اطلاعات روز به روز دشوارتر مي‌شود. نتايج جستجو در گوگل چنين چيزي را تأييد مي‌کند. به همين خاطر است که کتابدارهاي پزشکي، پزشکان را تشويق مي‌کنند که از منابع قابل اعتمادتري مثل PubMed استفاده کنند. در بيوانفورماتيک که پردازش اطلاعاتي با حجم زياد معمول‌تر است، پژوهشگران قدم‌هايي براي ايجاد ابزارهاي ارتباطي ربط‌دهنده معنايي اطلاعات برداشته‌اند.

پزشکاني که با وب 3.0 سر و کار خواهند داشت، چالش‌هايي در پيش رو دارند. آنها بايد مشکلات سلامت بيمارانشان را بر طبق پروفايل ژنتيک آنها درمان کنند و براي چنين کاري بايد به آخرين اطلاعات دسترسي داشته باشند. به اين ترتيب، پزشکي، در آينده به مراتب شخصي‌تر خواهد بود.

هواخواهان نرم‌افزارهاي اجتماعي، وب جديد را زمين حاصلخيزي براي ايجاد دانش مي‌دانند.

در وب 3.0 از ويکي‌ها که هم‌اکنون هم از آنها استفاده مي‌کنيم به عنوان يک پلت‌فرم استفاده خواهد شد. مثالي که در مورد نقش ويکي‌ها در دانش پزشکي مي‌توان زد، ويکي‌پروتئين است که از فناوري‌هاي معنايي استفاده مي‌کند. اين ويکي، اطلاعات چندين پايگاه داده برجسته زيست‌پزشکي را مانند PubMed، UniProt و کتابخانه ملي پزشکي را در هم مي‌آميزد. هر نسخه جديد وب بايد تعامل بهتري با کاربرانش نسبت به نسخه‌هاي قبلي‌تر فراهم کند.

به طور همزمان با توليد دانش، بايد توانايي خود را براي پيدا کردن اطلاعات باليني قابل اعتماد افزايس بدهيم. در وب 3.0 دسترسي به اطلاعات بايد به جاي اينکه بر کليدواژه‌ها متکي باشد، بر يک چارچوب معنايي تکيه کند. البته در چنين وب هوشمندي هيچگاه نبايد کتابخانه‌هاي کاغذي خودمان را فراموش کنيم.در انتظار وب هوشمندتري هستيم؛ وبي که 2ويژگي با ارزش، سازماندهي بهتر اسناد و کاربري ژرف‌تر دانش است. در زمينه جستجو، وب معنايي بايد شبيه به کاتالوگ کتابخانه باشد؛ يعني اينکه بتواند اسناد راتوصيف کند و امکان دسترسي با معني به آنها را فراهم سازد.

وب 3.0 بايد بتواند همان امکاناتي را براي کاربران وب قرن 21 فراهم کند که دکتر جان شاو بيلينگ با بنا کردن Index Medicus در قرن نوزدهم براي پژوهشگران پزشکي ممکن ساخت.
منبع: همشهری