سوال در خصوص سقطهای مکرر و درمان آن - فوق تخصص نازایی و لاپاراسکپی

خانم دکتر اعظم السادات مهدوی
فوق تخصص نازایی و لاپاراسکپی
سوال – درباره ی سقط های مکرر توضیح بدهید .
پاسخ – در حیطه ی سقط ، سقط های مکرر است که اهمیت خاصی دارد و مادر و پزشک را نگران میکند . باید دنبال آزمایشات خاص بروند تا علت سقط را پیدا و درمان کنند . مادر با یک سقط نباید نگران بشود . 15 تا 20 درصد خانمهایی که حامله میشوند دچار سقط میشوند . و 20 در صد خانم ها سابقه ی سقط داشته اند و این آمار بالایی است . با یک سقط نگران نشوند زیرا کاملا اتفاقی بوده است . من خانم هایی را دیده ام که با یکبار سقط خیلی نگران می شوند که آیا سقط بعدی هم امکان دارد یا خیر ؟ خیر . جای نگرانی نیست چون آمار یک بار سقط بالا است و ممکن است بصورت اتفاقی باشد. من تقاضا دارم که خودسرانه درمان نکنند . به پزشک مراجعه داشته باشند ولی نگران نباشند . وقتی سقط چند بار پشت سرهم اتفاق بیفتد دو یا سه بار ، آن وقت ما باید علل و عوامل را در خانم بررسی کنیم و آزمایشاتی انجام بدهیم تا بتوانیم یک درمان مناسب انجام بدهیم .
سوال – برای جوانانی که تازه ازدواج کرده اند بفرمایید که سقط جنین یعنی چه ؟
پاسخ – به تمام شدن حاملگی قبل از بیست هفته حاملگی سقط می گویند و ممکن است هر دلیلی داشته باشد . حاملگی نمی تواند ادامه پیدا کند . بیمار خونریزی پیدا میکند و محتویات حاملگی دفع میشود . ما سقط ها را بر اساس مبنای سقط دسته بندی می کنیم . علت هایش با توجه به زمان بندی فرق دارد . سقط های زود رس و سقط های دیر رس . سقط های زودرس که همان سه ماهه اول حاملگی است . سقط های دیررس در سه ماه دوم حاملگی اتفاق می افتد که معمولا بعد از دوازده هفته است . علل سقط با توجه به زمان بندی فرق دارد . البته بیشتر سقط ها در سه ماهه اول حاملگی اتفاق می افتد . و تعداد کمتری در سه ماه ی دوم حاملگی سقط میشود که این جای خوشبختی است که اگر می خواهد سقط شود زودتر این کار انجام شود . در سه ماهی سوم اگر این اتفاق بیفتد دیگر بحث سقط مطرح نیست و آنجا ما زایمان زودرس می گوییم . در زایمان های زودرس ممکن است عواملی که باعث سقط دیررس میشود دخیل باشند . در زایمان های زودرس جنین 32 هفته با توجه به تخصص خاص نوزادان می تواند زنده بماند . بعضی مواقع جنین 24 هفته هم ممکن است زنده بماند . در مورد علت سقط های زودرس می توانیم علت ژنتیکی را مطرح کنیم که البته آن ژنتیکی نیست که به ارث برسد .معمولا 3 درصد از این موارد است که از طریق ژنتیک به ارث میرسد که پدر و یا مادر دچار مشکل هستند . این سقط ها به این دلیل بوجود میآید که تقسیم سلولی در مراحل اولیه تشکیل جنین خوب انجام نمی گیرد . به هر دلیلی کروموزوم ها در سلولها خوب تقسیم نمی شوند و جنین ناهنجاری ایجاد میکنند و در نتیجه این جنین نمیتواند ادامه ی زندگی بدهد و دفع میشود . بهتر است که دفع شود چون اگر بماند یک نوزاد ناهنجار و مشکلات خاص خودش را ایجاد می کند . بیشتر آنها یک پدیده ی سلولی است که در مراحل اولیه خوب صورت نمیگیرد و جنین ناهنجاری را ایجاد میکند . حالا اگر مادر یا خواهر خانمی مرتب دچار سقط های مکرر بوده اند ، توصیه میشود که ما از نظر کروموزوم و ژن این خانم را بررسی کنیم . و ببینیم که آن ژن خاص در این خانم وجود دارد یا نه ؟ ولی از نظر آماری اگر بخواهم بگویم درصد خیلی کمی از سقط ها یعنی زیر یک درصد علتش یک ژن خاص بوده است که پدر یا مادر داشته است . ما همین یک درصد را هم می توانیم از طریق کروموزوم و ژن های مادر و پدر تشخیص بدهیم اگر قبل از حامگی سقط های مکرر اتفاق افتاده باشد . از عوامل دیگر که نقش دارند مشکل انعقادی است یعنی قابلیت لخته شدن خون در یک خانم زیاد است و خونش زود لخته میشود و این بخاطر کمبود موادی است که در انعقاد نقش دارند . وقتی خون لخته میشود در رگه ها انعقاد ایجاد میکند و این پدیده می تواند در رگهایی که به جنین و جفت خونرسانی میکند صورت میگیرد . پس این رگ مسدود میشود و خون به رگها نمی رسد . جنین می میرد و اجباراً دفع میشود . در این مسیر ما میتوانیم با آزمایشات خاص این فاکتورها را مشخص کنیم و درمان مناسب صورت بگیرد . حالا در مورد مشکل آناتومی رحم صحبت می کنیم . جنین باید در رحم جایگزین بشود . اگر رحم به هر دلیلی مشکل داشته باشد مثلا از دوران جنینی یک دیوارهای داخل رحم باقی مانده است در حالیکه در دوران تکامل باید از بین می رفته این اتفاق نیفتاده است . یا رحم رشد نکرده رحم تک شاخ ، دو شاخ یا فیبرون ها که توده های خوش خیمی هستند که معمولا مشکل ایجاد نمی کنند ولی اگر فیبرونی داخل حفره ی رحم باشد و مسیر جایگزینی جنین را دچار مشکل بکند یعنی جنین باید در داخل رحم جایگزین بشود ولی در فیبرون جایگزین شده میشود و سقط صورت می گیرد . نوع خاصی از فیبرون ها باعث سقط مکرر می شوند . یکی دیگر از عوامل چسبندگی در رحم است که باعث نازایی و سقط میشوند . خیلی از مواقع این چسیندگی ها بدنبال سقطی که خودتان انجام می دهید و با جراحی سقط می کنند مخصوصا با پورت می کشند و این باعث چسبندگی میشود . خیلی از مواقع ما این چسبندگی ها را دارمی که باعث سقط میشود . و در حاملگی های بعدی نازایی ایجاد میشود . کسانی که قصد سقط دارند متوجه این مشکلات هم باشند . از مشکلات دیگر آناتومی دهانه ی رحم است که دهانه ی رحم شل است و باعث دفع جنین میشود . و نمی تواند جنین را نگهدارد . خوشبختانه تمام این مشکلات با درمان جراحی قابل حل هستند . برای جراحی یک وسیله داخل واژن می رود با استفاده از تکنولوژی دوربین و مانیتوری که هست داخل حفره ی رحم را می بینیم و اگر فیبرونی هست برمی داریم و اگر چسبندگی هست آزاد می کنیم اگر دیوارهای هست راحت برداشته میشود . و بعد مادر میتواند حاملگی خوبی را بدنبال داشته باشد. در مورد دهانه ی رحم می توان آنرا در موقع حاملگی یا قبل از حاملگی بدوزند که باعث دفع جنین نشود . این عوامل آناتومی که در مورد رحم گفتیم معمولا باعث سقط دیررس می شوند . ولی عوامل تقسیم و ژنتیک در سه ماهه اول سقط انجام م یگیرد .
سوال – من 28 سال سن دارم . دو بار سقط داشته ام . یکبار در زمانی که دو ماه داشتم شاغل بودم و سقط کردم و دکتر گفت که چون فعالیت داشتی و بعد از پنج ماه دوباره باردار شدم .بعد از آزمایش دادن هم دل درد و هم کمر درد داشتم . خانم دکتری سی عدد قرص به من دادند و وقتی سونو گرفتند گفتند که جنین شش هفته دارد ولی من در ده هفته ی حاملگی بودم . و بعد سقط اتفاق افتاد . من با شوهرم هیچ نسبت فامیلی ندارم . نمی دانم بعد از چه مدت دوباره حامله بشوم ؟
پاسخ – ایشان دو تا سقط زودرس داشته اند و در حاملگی دوم جنین اصلا قلب نداشته است . معمولا جنین هایی که پیشرفت نمی کنند و قلب تشکیل نمی دهند بخاطر عوامل ژنتیکی است که گفتم یعنی اینکه تقسیمات سلولی خوب صورت نگرفته است و یک جنین ناهنجار تولید می کند و باعث سقط میشود . بهتر است این خانم یک بررسی کامل بشود زیرا دو بار سقط داشته است . باید یکسری آزمایشات خاص انجام بدهند . ژن های پدر و مادر بررسی بشود که ببینند مشکلی دارد یا خیر. سابقه ی فامیلی این خانم باید بررسی بشود که آیا سقط در خانواده ی ایشان بوده است یا خیر . و یکسری عوامل انعقادی که باید بررسی بشود که اگر مشکلی هست درمان بشوند و اگر مشکلی نبود خانم نگران نباشند زیرا 70 درصد آنهایی که سقط داشته اند حامله میشوند و یک بچه ی خوب بدنیا می آورند . فاصله بین سقط و حاملگی بعد سه تا شش ماه باید طول بکشد . اینکه به بیمار بگوییم استراحت مطلق بکن تا بچه ات نیفتد علمی نیست . پایگاه علمی ندارد ولی مادر از نظر روحی و روانی فکر می کنند که اگر استراحت کنند بچه مشکل پیدا نمی کند . اینها بیشتر اثر سایکولوژی است ولی واقعا پایه ی علمی ندارد . اگر ژنی در فامیل باشد که باعث سقط بشود که درصد آن خیلی کم است و اگر ژن خاصی باشد بین زن و مرد مشترک است و بخاطر همین می گویند که بهتر است فامیل با هم ازدواج نکنند .
سوال – آیا سقط مکرر ممکن است منشا عفونی داشته باشد؟
پاسخ – در سقط مکرر عوامل عفونی دخیل نیستند . در یک بار سقط امکان دارد . یک بار که سقط بشود ، بدن آنتی بادی بر علیه میکروب می سازد . مسلما دیگر میکروب را نمی گیرد زیرا آنتی بادی دارد . در یک بار سقط عواملی مثل سرخچه و تب مالت و عوامل دیگردخالت دارند .
سوال – من الان چهار ماه دارم و حاملگی اول من است و در دو ماهگی خونریزی داشتم و پروژسترون زده ام . و پزشک برایم سِرکلاج پیشنهاد کرده است . آیا این سرکلاج میتواند از سقط جلوگیری بکند ؟ آسپرین برایم تجویز کرده است . می خواهم بدانم که سونوگرافی سه بعدی موجب سقط میشود یا خیر ؟
پاسخ – این خانم یک خونریزی داشته اند که نگران نباشند . خطرات را پشت سر گذاشته اند . پیشنهاد سِرکلاج را معمولا برای آنهایی است که سابقه ی سقط های دیر رس داشته اند می دهند . خوب است که ایشان هم سونوگرافی بدهند تا مشخص بشود . آسپرین برای جلوگیری از لخته شدن خون است و داروی خوبی است برای بیمارانی که فاکتورهای انعقادی خاص در خونشان است که باعث میشود خونشان زیادی لخته بشود . آسپرین ضد لخته است و رقیق می کند اگر مشکل انعقادی را داشته باشد . چون دارویی است که ضرر ندارد مشکلی ایجاد نمی کند . چون این خانم خونریزی داشته و چک کردن تمام این فاکتورها سخت است و گران تمام میشود و آسپرین که داروی بی خطری است ، این را تجویز کرده اند . در مورد سونوگرافی سه بعدی ، آن سونوگرافی که در سه ماهه اول می دهند خیلی موثر است که بینیم جنین مشکلی دارد یا خیر و الان این سونوگرافی سه بعدی شایع است و مشکلی ندارد . در مجموع نگران نباشند . بالاخره چها رماه را گذرانده اند و خونریزی هم نداشته اند و انشاء الله با موفقیت به یایان می رسانند .
سوال – در مورد نقش سموم و داروهای شیمیایی توضیح بفرمایید .
پاسخ – سموم و داروهای شیمیایی خیلی نقشی ندارند . ما در کشورمان مصرف زیاد الکل و سیگار نداریم و مصرف کافئین و قهوه اگر زیاد باشد یعنی بیش از یک لیوان در روز باشد ممکن است در سقط نقش داشته باشد . رادیوتراپی برای خامهایی که سرطان دارند و می خواهند نسج تومور را از بین ببرند ممکن است نقش در سقط داشته باشد . حالا در مورد ایمنی بدن شما توضیحاتی میدهم . بدن شما خانم حامله بر علیه بعضی از پروتئینها آنتی بادی می سازد و نباید بسازد و این آنتی بادی ها مشکلاتی در مسیر انعقادی ایجاد می کنند . لخته شدن خون را سریع و بیشتر می کنند رگ های خونی مسدود میشوند مخصوصا عروقی که به جفت و جنین خونرسانی می کند . این هم باعث سقط میشود . داروی آسپرین و هپارین را با دوز دو بار در روز تجویز میکنند تا بتوانند آنها را به آخر حاملگی برسانند..
سوال – برای تعیین سقط های خودبخودی که هیچ علت خاصی برای آنها نیست چه بررسی هایی را باید قبل از حاملگی یا در طول بارداری انجام بدهیم ؟
پاسخ – اگر یکبار سقط صورت بگیرد نباید نگران بشویم و دنبال آزمایشات خاص برویم . کار صحیحی نیست که ما برای خانمی که حاملگی نداشته بررسی کنیم که سقط خواهد داشت یا خیر . ممکن است مشکلاتی که عرض کردیم در یک خانم وجود داشته باشد ولی سقط هم نکند . این قضیه صد درصد نیست . مثلا یک خانم را از نظر ژنتیکی بررسی کنیم که آیا سقط خواهد داشت یا خیر که آزمایش گرانی هم هست ، این کار را نمی کنیم . اگر خانمی دچار سقط مکرر دو یا سه بار بشود آنرا بررسی می کنیم . اول تاریخچه ی فامیلی می گیریم بعد آزمایش بررسی ژن ها و کروموزوم های پدر و مادر است . وقتی متوجه شدیم که والدین ژن خاص دارند که معمولا درصد آن خیلی کم است دو راه برای این والدین می تواند باشد . یک راهش این است که می توانند از اهداء جنین استفاده کنند . می توانند از یک پدر و مادر اسپرم و تخمک را بگیریم و جنین را از طریق لقاح مصنوعی یا آی بی اف تشکیل بدهیم و جنین را داخل رحم خانمی که مشکل خاص دارد بگذاریم . راه بعدی راه کاملا جدیدی است . از خود پدر و مادر اسپرم و تخمک گرفته میشود و لقاح را انجام میدهند ولی قبل از جایگزینی در رحم با آزمایشات مخصوص سلول هایی که مشکل دار هستند جدا می کنند و جنین را در رحم این خانم جایگزین می کنند .و این حاملگی با استفاده از خود این زوج ها است .
مشکلات آناتومی رحم صد درصد قابل درمان است که به آن اشاره کردیم . من به بیماران انعقادی اشاره می کنم که خانمی که سقط مکرر می کند و قابلیت انعقادی خونش زیاد است ما با استفاده از آسپرین و هپارین آن را درمان میکنیم . و باید ادامه داشته باشد تا سه ماه ی اول و دوم و سوم . زیرا این مشکل باعث سقط یا زایمان زودرس خواهد شد . بنابراین باید ثابت بشود که مادر مشکل انعقادی دارد این داروها را ادامه میدهیم و مادر حاملگی خوبی خواهد داشت . به مادرانی که سقط مکرر داشته اند و ما تشخیصی برای آن نداشتیم عرض میکنم که نگران نباشید . آمار می گوید : حدود 70 درصد از این خانم ها یک حاملگی خوب و بدون درمان خواهند داشت .